Bera preso erorita, haren osaba batek hartu zuen gerrillaren ardura, Francisco Espoz, eta ilobaren ospeaz baliatzeko, bigarren deitura utzi, Ilundain, eta aitaren bigarrena, Mina, era biltzen hasi zen: Espoz y Mina bezala da ezaguna harrez geroztik. Gerra bukaeran osaba zen ezagunena, eta ilobak ere bigarren deitura, Larrea, aldatu, eta osabaren lehena erabiltzen hasi zen: Mina y Espoz izenez. Dena den, gerra bukatu eta Errege Fernando VII.a Espainiara bueltatzean, egoera ez zen gozoa gerrillarientzat. Minatarrek ez zuten ametitu Fernandoren nagusikeria eta matxinatu egin ziren Iruñean, baina hartan herriak ez zien lagundu eta Frantziara ihes egin behar izan zuten.

Frantziatik Ingalaterrara. Han Javier Mina harremanetan jarri zen Hegoamerikako independentzia zaleekin eta espedizio bat antolatu zuen Mexiko askatzeko. Estatu Batuetan ibili zen, jende gehiago bildu nahian. Haitin elkarrizketa bat izan zuen Simón Bolívar libertadorearekin. Mexikon sartu eta hilabeteak eman zituen San Luis Potosí eta Guanajuato aldean askoz ugariagoak ziren Espainiako tropa errealisten kontrako borrokan. Azkenean preso hartu eta fusilatu egin zuten, atzetik, traidoreak bezala.

Traidore zen, espainiarra izanik Espainiaren kontra ari zelako, hain zuzen oraindik Virreinato de Nueva España zen hura Estados Unidos de México bilakatzearren. Bere gorpuzkinak, berriz, Independentziaren Kolonaren monumentuan daude lurperatuta, sekula itzaltzen ez den suak argiturik. Historikoki ere baztertua edo goratua da, nongo historia den: Nafarroa edo Espainiako historian, 1810an bukatzen dira bere aipamenak. Mexiko eta Estatu Batuetako historiagileak, aldiz, gehiago arduratzen dira bere biografiaz, batez ere azken urteetakoaz. Independentzia Gerra batean historian azaldu, eta beste Independentzia Gerra batean historiara pasa.